ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಹಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವೇ?

ವಂದೇ ಮಾತರಂ” ಎಂಬ ಪದ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ನೆನಪುಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ರಚಿಸಿದ ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಾನವು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮರುಮರು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ – ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಹಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವೇ? ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾಡದೇ ಇದ್ದರೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಬಹುದೇ? ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಸರಳ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಎಂದರೇನು?

ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಾನ (National Song) ಆಗಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಅಲ್ಲ. 1950ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗ, “ಜನ ಗಣ ಮನ” ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಮಾತರಂಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಾನದ ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಕಡ್ಡಾಯವೇ?

ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ: ಇಲ್ಲ. ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಹಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು, ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಅಥವಾ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಹಾಡಲು ಬಲವಂತ ಮಾಡುವ ಕಾನೂನು ಇಲ್ಲ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿದೆ.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?

2016ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ:

• ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಹಾಡುವುದನ್ನು ಯಾರ ಮೇಲೂ ಬಲವಂತ ಮಾಡಬಾರದು

• ದೇಶಭಕ್ತಿ ಹೃದಯದಿಂದ ಬರಬೇಕು, ಬಲವಂತದಿಂದಲ್ಲ

• ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಧರ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ (Article 25) ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು

ಈ ತೀರ್ಪು ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತದೆ?

ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ:

• ಬೆಳಗಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ

• ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನ, ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ
  ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ,

• ಹಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಗೌರವದಿಂದ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳಬಹುದು

• ನಿಂತುಕೊಂಡು ಶಾಂತವಾಗಿ ಇರುವುದೇ ಗೌರವದ ಸಂಕೇತ

• ಹಾಡದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ

ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಾನ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ

ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.

ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ – ಜನ ಗಣ ಮನ

• ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ

• ಇದನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ಎಲ್ಲರೂ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು

• ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ

ರಾಷ್ಟ್ರಗಾನ – ವಂದೇ ಮಾತರಂ

• ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರಗಾನ

• ಹಾಡುವುದು ಐಚ್ಛಿಕ

• ಗೌರವದಿಂದ ನಿಂತರೆ ಸಾಕು

ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು ಏನು?

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ದೇಶಭಕ್ತಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಗೌರವವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ:

• ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಕಡ್ಡಾಯ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಆದೇಶ ಇಲ್ಲ

• ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳು

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾಡಬೇಕಾದುದು:

• ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಗೌರವ ತೋರಿಸಬೇಕು

• ಶಿಸ್ತು ಪಾಲಿಸಬೇಕು

• ಅಶಾಂತಿ ಮಾಡಬಾರದು

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳು:

• ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಹಾಡದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ

• ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕು

ಶಾಲೆಗಳು ಮಾಡಬಾರದ ಕೆಲಸಗಳು

ಶಾಲೆಗಳು ಕೆಳಗಿನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘನೆ:

• ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಹಾಡಲು ಬಲವಂತ ಮಾಡುವುದು

• ಹಾಡದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವುದು

• TC, Suspension ಅಥವಾ ಬೇಧಭಾವ ತೋರಿಸುವುದು

• ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅವಮಾನ ಮಾಡುವುದು

ಪೋಷಕರ ಪಾತ್ರ

ಪೋಷಕರು:

• ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು

• ಅನ್ಯಾಯ ನಡೆದರೆ ಶಾಲಾ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕು

• ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬಹುದು

ತೀರ್ಮಾನ

ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಭಾರತದ ಹೆಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಗೌರವದ ಸಂಕೇತ. ಆದರೆ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಬಲವಂತದಿಂದಲ್ಲ, ಅರಿವಿನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಹಾಡುವುದು ಐಚ್ಛಿಕ. ಗೌರವದಿಂದ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಸಾಕು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನವೇ ಅಂತಿಮ.

 

ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಎಂದರೇನು?

ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಾನ (National Song) ಆಗಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಅಲ್ಲ. 1950ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗ, “ಜನ ಗಣ ಮನ” ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಮಾತರಂಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಾನದ ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.